Grenstentje was een onderzoek naar aanleiding van het vluchtelingenprobleem en de confrontatie met mijn grens. Ik had het gevoel dat ik iets moest doen, dat ik een vluchteling op moest nemen in mijn leven.Vier weekenden zat ik ’s middags van 13:00 tot 17:00 in een geïmproviseerde tent in Galerie Kunstliefde op de kwestie te broeden. Ziehier mijn conclusie.

‘Dat kunnen ze ook niet van je vragen, dat je ze in huis neemt…’

Het was meteen al op de opening, dat iemand dit tegen me zei.

Hè? dacht ik. Niemand had het mij ook gevraagd. Ik kwelde mezelf met een eis die niemand stelde.

De selectiecommissie had vooraf te kennen gegeven dat ze de tent liever zagen zonder dat gebreide/gepunnikte koord. Het voegde niets toe. Ik dacht dat ze het misschien een tè lullig handwerkje vonden. Dat was tenminste mijn bedoeling.  Nederland haalde toch ook zijn grenzen niet weg? Waren ze gek geworden?

Vrij snel leerde ik dat niemand mijn grens zou overschrijden. Iedereen accepteerde zonder meer de rood-witte cirkel die ik om mijn tent getrokken had.

Maar in plaats van dat de grens mensen op afstand hield, bleek het een plek waar ik anderen ontmoette. Het deed me goed om mijn probleem te delen. De reacties waren positiever en gematigder dan ik verwacht had. Ik ging steeds beter luisteren, zonder een mening te geven. Daardoor hoorde ik nieuwe dingen. Terwijl een mening al snel een andere mening oproept, kreeg ik nu genuanceerde reacties en kwamen we op zijsporen terecht.

Uitspraken van bezoekers galmden na.

‘Mensen willen oplossingen…’ De politiek zegt: vluchtelingen zijn een probleem. Mensen willen oplossingen.

Het leek of hij iets ingewikkelds doorprikte, door het eenvoudig te zeggen.

‘Op een gegeven moment zag ik geen kleur meer….’

Ik maakte het daarna één keer mee. Ik zag een jongen en een meisje aankomen, het viel me meteen op hoe jong ze waren. Ze namen een foto van mijn papier met informatie waar ook het blog-adres op stond, en zeiden gedag terwijl ze verder liepen. Toen pas, toen ik hun ruggen al weer zag, gaf ik me rekenschap van hun huidskleur. Het kan dus. Ik wil daar veel beter in worden.

‘Ik moet een reden hebben om over die grens te gaan. En die reden heb ik niet…’

Dat voelde als een afwijzing.  Het getuigt van mijn ambivalentie. In contact moet ik alle grenzen laten varen, dat idee vliegt mij naar de keel. Daarom was het ook een geruststelling.

Ik begon met mijn grens te schuiven, maakte hem groter, kleiner, half open. De grens begon mij in de weg te zitten, ik werd er ongemakkelijk onder. Ik was toe aan les twee over Grens.

‘What is the meaning of the barbed wire…?’

‘To make it provocative…’

Een grens roept spanning op. Een grens triggert en houdt op afstand tegelijk.

De vraag: heeft het zin? drong zich op aan mij.
Gelukkig hebben een paar bezoekers mij nagegeven dat het zin had.

Ik zal in het vervolg duidelijker aangeven wat ik wil en niet wil, grensjes. De grote grens van niet binnenkomen zou ik dan weg kunnen laten, commissie.

Ik zou mezelf niet moeten kwellen met eisen die niemand stelt.

En nu begint het weer van voren af aan. Met het mooie weer komen vluchtelingen weer binnendroppelen. Sommige mensen zeggen: je kunt niet het leed van de hele wereld op je nemen, en sommigen gebruiken het als excuus.

Het laatste tentje:

Huisje-boompje-beestje

Ik had al veel versies van een tentje gemaakt. Dit laatste tentje was speciaal bedoeld voor de tentoonstelling over grenzen. Ik zag deze als een verwijzing naar ons huisje-boompje-beestje-gevoel, waar niets aan veranderen mag, waar we ons veilig in voelen. Maar voor het huisje-boompje-beestje-verlangen van een vluchteling kunnen we weinig gevoel opbrengen.

De commissie van de tentoonstelling las mijn toelichting niet, en wilde dat het tentje er niet zo netjes uitzag, ze hadden liever een vluchteling-achtig tentje, of wat ze zich daarbij voorstelden. Ik heb me daarbij neergelegd, omdat ik dit project per sé moest volvoeren.

Daarom heb ik mijn onderzoek gericht op mijn grens, omdat het makkelijk is om iets te vinden, maar moeilijk is om iets te doen.

Dit was Grenstentje tijdens de opening. Foto’s: Henriëtte Santing

“I ‘m amazingly drawn to you…”  komt met uitgestoken hand op me af.

Het is mijn tweede dag zonder grens.

“Calais is a jungle.
I live in Holland. I thought: why do they want to go to England???? Whats’s in England???”

Ze waren op zoek naar een filmlocatie en kwamen hier terecht.

‘The camera is the painting.’

Ze kijken samen, de man en het meisje, naar de camera, alsof ze een naakte vrouw zien die voor prikkeldraad staat, in olieverf.

‘Can you speak up?’ zegt de cameraman. ‘You’re not disturbing anyone.’

‘What’s the symbolism of the barbed wire?’

‘To make it provocative’

“Waarom is het kussen gebreid?” doelend op het gast-kussen (dat er onbezeten bij ligt).

Een waarom-vraag heeft altijd iets van een aanval.

Omdat de grens ook gebreid is. Ik weet het eigenlijk niet meer.

“Waarom is de grens gebreid?”

Om een grens iets kneuterigs te geven. O ja.

Jongeren zeggen gewoon: “Cool tentje, cool kussen.”

“Er was wel een werk dat ik in het thema in had kunnen passen,” zegt een collega,” maar het is zo actueel, veel kunstenaars suggereren toch iets met grens en vluchtelingen. Je moet toch echt wel een stap zetten.”

Ja, dat dacht ik ook. Daarom zit ik hier.

“Het lijkt wel of u boete zit te doen.”

Dat is ook zo.

“Dus u hebt een probleem. Ik heb hetzelfde dilemma.

Mijn vrouw zei: Je zit ook maar in je atelier. Doe dan verdomme wat.
Iemand heeft voor mij een oproep geplaatst op Facebook, want zelf heb ik dat niet, ik loop wat jaren achter op het digitale vlak, en binnen een half uur had ik reactie. Nu komen er elke week twee Syriërs op mijn atelier om de taal te leren. Wij praten met elkaar, twee uur lang.”

Ik heb ook zoiets gedaan, ik heb me als vrijwilliger aangemeld bij Vluchtelingenwerk en nu help ik in een klas bij Nederlandse Taalles.
Durft u dingen te vragen? Ik weet niet wat ze hebben meegemaakt. Het is misschien te pijnlijk.

Hij heeft een persoonlijk contact, ontvangt ze thuis, vertelt ook over zichzelf. Hij heeft gevraagd hoe ze hier gekomen zijn.

“Wij kunnen niet veel doen. De regering moet toch stappen ondernemen.”

Ik opper weer dat de media de reacties van Nederlanders te negatief belicht. Hij komt met Drenthe op de proppen.

“De staatssecretaris werd bijna aangevallen door de bewoners, omdat er duizend asielzoekers in het plaatsje moesten worden opgevangen. Hij kon nog net op tijd in zijn auto vluchten.”

Je schaamt je toch dood.

“Het aantal asielzoekers zou even groot zijn als het aantal inwoners. Die mensen vonden dat teveel. Ze zeiden: laten grote steden ze opvangen, die zijn er aan gewend, daar zijn veel meer voorzieningen.”

Ik zou denken: in Drenthe is meer ruimte. Lees verder →